Palplanş Metraj ve Tonaj Hesabı Nasıl Yapılır?

Palplanş satın almanın ilk adımı fiyat sormak değil, doğru metrajı çıkarmaktır. Çünkü palplanş metreyle değil ton üzerinden satılır ve projedeki perde uzunluğunu doğrudan tonaja çeviren tek bir katsayı yoktur. Bu yazıda bir iksa projesinin palplanş metrajının hangi adımlarla çıkarıldığını, kg/m ile kg/m² arasındaki kritik farkı ve metrajda en sık atlanan kalemleri anlatıyoruz.

Metraj neden doğrudan tonaja bağlanır?

Çelik palplanş ticareti ton bazlıdır: teklifler genellikle ton fiyatı üzerinden verilir, navlun tonaja ve hacme göre hesaplanır, gümrük kıymeti de tonaj üzerinden şekillenir. Dolayısıyla "kaç metre perde çakacağım" sorusunun cevabı ticari olarak yeterli değildir; asıl soru "bu perde kaç ton çelik demek" sorusudur.

Aynı uzunlukta bir perde, seçilen profile göre çok farklı tonajlara karşılık gelir. Daha yüksek kesit modülü olan ağır bir profille de, daha hafif bir profille de aynı hat çakılabilir; ikisinin tonajı ve dolayısıyla maliyeti birbirinden ayrışır. Bu yüzden metraj, profil seçimi kesinleşmeden tamamlanmış sayılmaz.

kg/m ve kg/m²: iki ayrı birim, iki ayrı kullanım

Palplanş kataloglarında ağırlık iki şekilde verilir ve bu ikisi karıştırıldığında metraj ciddi biçimde sapar:

• kg/m (metre başına ağırlık): Tek bir palplanşın bir metresinin ağırlığıdır. Sipariş, yükleme listesi ve fatura genellikle bu değerle ilişkilidir.
• kg/m² (perde alanı başına ağırlık): Bir metrekare palplanş perdesinin ağırlığıdır. Profilin kapsama genişliğini (system width) zaten içinde barındırdığı için proje metrajında en pratik birimdir.

İkisi arasındaki bağ profilin kapsama genişliğidir: bir palplanşın kg/m değerini kapsama genişliğine bölerseniz kg/m² değerine ulaşırsınız. Kesin sayılar üreticinin profil tablosunda verilir; metraj yaparken bu tabloyu kaynak almak, yaklaşık değerlerle çalışmaktan çok daha güvenlidir.

Adım adım tonaj hesabı

Pratikte izlenen sıra şudur:

• 1. Perde hattının uzunluğunu belirleyin. Plan üzerinden, köşeler ve geçişler dahil, çakılacak toplam hat uzunluğu (metre).
• 2. Palplanş boyunu belirleyin. Statik hesabın istediği gömme derinliği ile kazı derinliğinin toplamı; gerekiyorsa üst kotta pay bırakılır.
• 3. Perde alanını hesaplayın. Hat uzunluğu × palplanş boyu = perde alanı (m²).
• 4. Profilin kg/m² değeriyle çarpın. Perde alanı × kg/m² = brüt ağırlık (kg), 1000'e bölünce ton.
• 5. Ek kalemleri ve payları ekleyin. Köşe elemanları, yedek boy, fire.

Örnek bir aritmetikle bakalım: 120 metre uzunluğunda bir hat, 12 metre palplanş boyu ile 1.440 m² perde alanı verir. Kataloğunda kg/m² değeri 100 olan bir profille bu 144 ton demektir; kg/m² değeri 130 olan bir profille aynı hat 187 tona çıkar. Buradaki sayılar yalnızca hesap mantığını göstermek içindir; kendi projenizde profilin gerçek tablo değerini kullanmanız gerekir.

U tipi ve Z tipi metrajda ne değişir?

Metraj mantığı her iki profil ailesinde aynıdır: alan × kg/m². Fark, sipariş ve saha tarafındadır. U tipi palplanşlar sahada genellikle çift olarak eşleştirilerek kullanıldığından, sipariş adedi ve kesim planı tek tek palplanş değil çift üzerinden düşünülür. Z tipinde ise kilitler perdenin orta düzleminde birleşir ve kapsama genişliği profil bazında farklılaşır.

Bu nedenle adet hesabı yaparken hat uzunluğunu profilin kapsama genişliğine bölmek gerekir; sonucu yukarı yuvarlamak ve köşelerde tam palplanş çıkmayan durumlar için pay bırakmak doğru yaklaşımdır. Adet kesirli çıktığında aşağı yuvarlamak, sahada hattın kapanmaması demektir.

Metrajda en sık atlanan kalemler

Ana perde tonajı hesaplandıktan sonra çoğu metrajda şu kalemler unutulur ve bütçe sahada şaşar:

• Köşe ve geçiş elemanları: Dik köşeler, açılı birleşimler ve tip değişimleri özel imalat ya da kaynaklı detay gerektirir. Bunlar ton olarak küçük, fiyat ve teslim süresi olarak büyük kalemlerdir.
• Kuşak (waling) ve ankraj çeliği: Palplanş metrajının parçası değildir ama aynı bütçenin parçasıdır. Ayrı bir çelik kalemi olarak listelenmelidir.
• Yedek boy ve fire: Çakım sırasında hasar gören, kesilip kısalan veya yeniden kullanılamayan palplanşlar için pay bırakılır.
• Kesim kayıpları: Standart üretim boylarından proje boyu çıkarılırken artan parçalar; kesim planı iyi kurulmazsa bu kayıp ciddi tonaj demektir.
• Kilit dolgu ve yalıtım malzemeleri: Su sızdırmazlığı gereken projelerde ayrı bir tedarik kalemidir.

Sipariş boyu ve kesim planı

Palplanş belirli boylarda üretilir ve sipariş boyu doğrudan fire oranını belirler. Projenin ihtiyacı olan boy, üretim boyunun tam katı değilse her palplanştan bir parça artar. İki yol vardır: üreticiden doğrudan proje boyunda üretim istemek ya da standart boy alıp sahada kesmek.

Proje boyunda üretim fireyi en aza indirir, ancak üretim planına girmeyi ve genellikle daha uzun teslim süresini gerektirir. Standart boy almak teslimi hızlandırır ama kesim işçiliği ve artan parça maliyeti doğurur. Hangi yolun daha ekonomik olduğu tonaja ve projenin takvimine göre değişir; bu karar sipariş öncesinde verilmelidir, mal geldikten sonra verilemez.

Teklif karşılaştırmasında tonaj tuzağı

En düşük ton fiyatı, en düşük toplam maliyet anlamına gelmez. Daha ağır bir profil ucuz ton fiyatıyla teklif edilse bile toplam tonaj arttığı için navlun, gümrük ve saha taşıma maliyetleri birlikte yükselir. Doğru karşılaştırma şöyle kurulur: her teklif için aynı perde alanına karşılık gelen tonajı hesaplayın, o tonajı teklif fiyatıyla çarpın, üzerine navlun ve gümrük maliyetlerini ekleyin ve ortaya çıkan toplamları kıyaslayın.

Bu tabloyu kurduğunuzda çoğu zaman en ucuz ton fiyatının en ucuz proje olmadığını görürsünüz. Metraj, bu yüzden bir hesap işi olmanın ötesinde bir satın alma kararı aracıdır.

Özet

Palplanş metrajı; hat uzunluğu ve palplanş boyundan perde alanını, profil tablosundaki kg/m² değerinden brüt tonajı, köşe elemanları ile fire paylarından da sipariş tonajını üreten sıralı bir hesaptır. Profil seçimi kesinleşmeden metraj bitmez; metraj bitmeden de teklifler anlamlı biçimde karşılaştırılamaz. Projenizin profil seçimi ve tonaj hesabı için bize proje bilgilerinizi iletebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Metraj kg/m mi, kg/m² mi üzerinden yapılır? Perde alanı üzerinden çalışıldığı için planlamada kg/m² pratiktir. Ancak sipariş ve fiyatlandırma tek palplanş bazına indiğinde kg/m değerine dönmek gerekir; iki değer arasındaki köprü, profilin kapsama genişliğidir.

Metraja ne kadar fire veya yedek eklenmeli? Sabit bir oran yoktur. Köşe ve geçiş detayları, kesim planı, çakımda hasar görme riski ve yeniden kullanım planı belirleyicidir. Şartnamede bir oran verilmemişse müşavir ve uygulayıcıyla birlikte netleştirilmelidir.

İki farklı profil teklifini tonaj üzerinden nasıl kıyaslarım? Aynı perde alanı için her profilin gerektirdiği tonajı ayrı ayrı hesaplayın. Sonra ton fiyatını değil, navlun ve gümrük dahil teslim edilmiş toplam maliyeti karşılaştırın.

İlgili yazılar