CIF mi FOB mu?

İthalat tekliflerinde en sık karşılaşılan iki teslim şekli FOB ve CIF'tir. Bunlar, uluslararası ticarette sorumlulukların ve masrafların alıcı ile satıcı arasında nasıl paylaşıldığını tanımlayan Incoterms kurallarıdır. Doğru seçim, hem maliyeti hem de riski etkiler.

FOB nedir?

FOB (Free On Board — Gemide Teslim), satıcının malı yükleme limanında gemiye yüklemesine kadar sorumlu olduğu teslim şeklidir. Mallar gemiye yüklendiği anda:

• Risk ve sorumluluk alıcıya geçer,
• Navlun (deniz taşıma) ve sigorta masrafı alıcıya aittir.

Yani FOB fiyatı yalnızca malın gemiye kadar olan maliyetini içerir; deniz taşıma ve sigortayı siz ayrıca ayarlar ve ödersiniz.

CIF nedir?

CIF (Cost, Insurance and Freight — Mal Bedeli, Sigorta ve Navlun), satıcının navlun ve sigortayı da üstlenerek malı varış limanına kadar ulaştırdığı teslim şeklidir. CIF fiyatı:

• Mal bedeli + deniz navlunu + sigortayı içerir,
• Ancak riskin geçişi yine yükleme limanında gemiye yükleme anında gerçekleşir (bu önemli bir ince ayrımdır).

Temel fark tablosu

• Navlun (deniz taşıma): FOB'da alıcı öder, CIF'te satıcı öder.
• Sigorta: FOB'da alıcı yaptırır, CIF'te satıcı yaptırır (asgari teminatla).
• Risk geçişi: Her ikisinde de mallar gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer.
• Kontrol: FOB'da taşıma ve sigortayı alıcı yönetir; CIF'te satıcı yönetir.

Palplanşta hangisini seçmeli?

CIF'in avantajı: Tek fiyatla varış limanına kadar her şey dahildir; taşıma ve sigortayla uğraşmazsınız. İlk kez ithalat yapan ya da lojistik altyapısı olmayan alıcılar için pratiktir.

FOB'un avantajı: Taşımayı ve sigortayı kendiniz (veya danışmanınız) yönetirsiniz; genellikle daha iyi navlun ve sigorta koşulu bularak toplamda tasarruf edebilirsiniz. Düzenli ithalat yapan ve güvenilir bir nakliye ağı olan alıcılar için genellikle daha avantajlıdır.

Teklifleri karşılaştırırken dikkat

Farklı üreticilerden gelen fiyatları karşılaştırırken teslim şeklini eşitleyin. Bir üretici FOB, diğeri CIF verdiyse, ikisini de aynı zemine (örneğin CIF varış limanı) getirip öyle kıyaslayın. Aksi hâlde "daha ucuz" görünen teklif, navlun eklendiğinde pahalı çıkabilir.

Özet

FOB, malı gemiye kadar sorumlu tutan ve taşımayı size bırakan; CIF ise navlun ve sigortayı satıcıya yükleyip varış limanına kadar getiren teslim şeklidir. Doğru seçim; lojistik gücünüze, ithalat deneyiminize ve maliyet önceliğinize bağlıdır. Hangi teslim şeklinin sizin için daha uygun olduğunu birlikte belirleyebiliriz.

Diğer yaygın Incoterms terimleri

FOB ve CIF dışında tekliflerde şu terimlerle de karşılaşabilirsiniz:

• EXW (Ex Works): Mal fabrika kapısında teslim; tüm taşıma ve riskler alıcıya aittir.
• CFR (C&F): CIF gibidir ama sigorta dahil değildir; navlun satıcıya, sigorta alıcıya aittir.
• DAP (Delivered At Place): Mal, belirlenen varış noktasına kadar satıcı sorumluluğunda teslim edilir (gümrük hariç).

Sık yapılan hatalar

• FOB ve CIF fiyatını doğrudan kıyaslamak: Navlun/sigorta farkı göz ardı edilir.
• CIF'te riski satıcıda sanmak: Navlunu satıcı ödese de taşıma riski alıcıdadır.
• Sigorta teminatını kontrol etmemek: CIF'te asgari teminat yetersiz kalabilir.
• Varış limanını netleştirmemek: CIF fiyatı hangi limana kadar, açıkça yazılmalıdır.

Incoterms sorumluluk zinciri: kim nerede devreder?

Incoterms kuralları özünde üç soruyu cevaplar: masrafı kim öder, risk nerede el değiştirir, gümrük işlemini kim yapar. FOB ve CIF'te bu üç cevap birbirinden ayrışır ve en sık karıştırılan nokta budur.

• Masraf: CIF'te satıcı, malı varış limanına kadar taşıma ve sigorta masraflarını üstlenir. FOB'da bu masraflar alıcıya aittir.
• Risk: Her iki terimde de risk, mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer. Yani CIF'te navlunu satıcı ödese bile, yolda oluşan hasarın muhatabı alıcıdır — sigorta bu yüzden vardır.
• Gümrük: İhracat gümrüğü satıcıda, ithalat gümrüğü her iki terimde de alıcıdadır.

CIF'te satıcının yaptırmak zorunda olduğu sigorta çoğu zaman asgari teminatlıdır. Yüksek değerli bir palplanş partisinde bu teminat yetersiz kalabilir; geniş kapsamlı poliçe istiyorsanız sözleşmede ayrıca yazdırın.

Palplanş ithalatında maliyet kalemlerinin dökümü

Teklifleri sağlıklı karşılaştırmak için her kalemi aynı noktaya taşımak gerekir. Tipik bir Çin–Türkiye palplanş sevkiyatında zincir şöyledir:

• Fabrika çıkış (EXW) fiyatı
• Fabrika–liman iç nakliye ve terminal masrafları
• İhracat gümrük işlemleri ve belgelendirme
• Yükleme masrafları → bu noktada FOB fiyatı oluşur
• Deniz navlunu + sigorta → bu eklendiğinde CIF fiyatı oluşur
• Varış limanı boşaltma, ordino, terminal (THC) masrafları
• İthalat gümrüğü: gümrük vergisi, varsa ek mali yükümlülük, KDV
• Liman–şantiye iç nakliye ve boşaltma

Palplanş uzun ve ağır bir üründür; iç nakliye ve boşaltma kalemleri hafife alınmamalıdır. 12 metre üzeri boylarda özel araç gerekebilir ve bu maliyet ton başına anlamlı bir tutar tutar.

Sözleşmede netleştirilmesi gereken maddeler

FOB ya da CIF yazmak tek başına yeterli değildir. Anlaşmazlıkların çoğu, terimin kendisinden değil eksik yazılmış detaylardan çıkar. Sözleşmede şunlar açıkça yer almalıdır:

• Incoterms sürümü ve liman adı: "CIF Ambarlı, Incoterms 2020" gibi tam yazım. Sadece "CIF" yazmak yetersizdir.
• Yükleme tarihi ve gecikme yaptırımı: Üretim ve yükleme için son tarih, gecikmede uygulanacak kesinti.
• Ambalaj ve demetleme: Palplanşın kaç adetlik demetler hâlinde, hangi çemberleme ile bağlanacağı.
• Belgeler: Konşimento, çeki listesi, menşe şahadetnamesi, EN 10204 3.1 sertifikası — hangilerinin, kaç nüsha ve ne zaman gönderileceği.
• Tolerans: Sipariş tonajına göre kabul edilebilir eksik/fazla yükleme oranı ve faturalamanın nasıl düzeltileceği.

Bu maddeler netleştirildiğinde CIF–FOB tercihi teknik bir tercihe iner; belirsiz bırakıldığında ise hangi terimi seçtiğinizin pek bir önemi kalmaz.

Karar için pratik bir kontrol listesi

FOB mu CIF mi sorusuna cevap ararken şu beş soruyu sırayla cevaplayın:

• Kendi navlun anlaşmanız var mı? Düzenli ithalat yapıyor ve armatörle sözleşmeniz varsa FOB neredeyse her zaman daha ucuza gelir.
• Sevkiyatı takip edecek ekibiniz var mı? Yoksa CIF, operasyon yükünü satıcıya devrettiği için mantıklıdır.
• Yük büyüklüğü ne? Tek konteynerlik alımda FOB'un getireceği tasarruf, harcanan zamanı karşılamayabilir.
• Sigorta teminatı yeterli mi? CIF'te asgari teminat verilir; yüksek değerli partide kendi poliçenizi yaptırın.
• Teslim tarihi ne kadar kritik? FOB'da gemi seçimi sizde olduğu için sefer planını kendiniz kontrol edersiniz.

Çoğu ilk kez ithalat yapan firma için CIF ile başlayıp, süreç oturduktan sonra FOB'a geçmek dengeli bir yaklaşımdır.

Terim değişikliği sonradan yapılabilir mi?

Sipariş açıldıktan sonra teslim şeklini değiştirmek teknik olarak mümkündür, ancak her zaman ek maliyet doğurur. CIF olarak fiyatlanmış bir siparişi FOB'a çevirmek isterseniz satıcının navlun anlaşması iptal edilir; iptal bedeli ya da rezervasyon kaybı size yansıyabilir. Tersi durumda, yani FOB'dan CIF'e geçişte, satıcının o tarihteki navlun fiyatı üzerinden ek fatura kesilir ve bu tutar genellikle piyasa ortalamasının üzerinde çıkar.

Bu nedenle teslim şekli, proforma fatura aşamasında kesinleştirilmelidir. Kararsız kaldığınız durumlarda üreticiden hem FOB hem CIF fiyatını aynı anda istemek en pratik yöntemdir; aradaki farkı kendi navlun teklifinizle karşılaştırıp kararı veri üzerinden verebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

İlk ithalatımda hangisi daha kolay? Genellikle CIF; taşıma ve sigortayla uğraşmadan varış limanına kadar tek fiyat alırsınız.

Düzenli ithalat yapıyorsam? FOB ile taşımayı kendiniz yöneterek çoğu zaman daha iyi toplam maliyet elde edebilirsiniz.

Gümrük ve KDV hangisine dahil? Hiçbirine; FOB ve CIF varış limanına kadardır, gümrük vergisi ve KDV ayrıca ödenir.

İlgili yazılar